Melisa lekarska to jedno z najbardziej znanych ziół w polskich domach. Jej liście pachną cytryną, a napar od pokoleń pije się na uspokojenie i lepszy sen. Babcie podawały ją także przy wzdęciach i niestrawności. Co ważne, Europejska Agencja Leków uznaje melisę za tradycyjny lek roślinny. Poniżej dowiesz się, jak wygląda melisa, jak ją uprawiać, jak parzyć napar i na co uważać.
Jak wygląda melisa lekarska?
Melisa (Melissa officinalis) to bylina z rodziny jasnotowatych, spokrewniona z miętą. Dorasta zwykle do 30 do 80 cm. Ma czworokątne łodygi i jajowate, karbowane liście, które po roztarciu wydzielają cytrynowy zapach. Od czerwca do sierpnia pojawiają się drobne, białe lub lekko różowe kwiaty, chętnie odwiedzane przez pszczoły. Zresztą sama nazwa pochodzi od greckiego słowa oznaczającego pszczołę.

Melisa ma jasnozielone, karbowane liście o cytrynowym zapachu.

Budowa melisy: łodyga, liście i kwiaty.
Melisa lekarska: uprawa w ogrodzie i na balkonie
Melisa jest łatwa w uprawie. Najlepiej rośnie w miejscu słonecznym lub lekko zacienionym, w żyznej, przepuszczalnej glebie. Możesz ją wysiać wiosną, ale szybciej uzyskasz roślinę z sadzonki lub z podziału starszej kępy. Ponadto dobrze radzi sobie w doniczce na balkonie.
- podlewaj regularnie, ale nie dopuszczaj do zalania korzeni,
- przycinaj pędy, wtedy roślina lepiej się krzewi,
- na zimę przykryj kępę gałązkami lub agrowłókniną,
- co kilka lat odmładzaj roślinę przez podział.

Melisa najlepiej rośnie w słońcu lub w lekkim cieniu.
Kiedy zbierać liście melisy?
Liście najlepiej zbierać tuż przed kwitnieniem, gdy mają najwięcej olejku eterycznego. Tnij całe pędy w suchy dzień, przed południem. Następnie susz je w przewiewnym, zacienionym miejscu, bo na słońcu liście tracą aromat.

Drobne kwiaty melisy pojawiają się od czerwca do sierpnia.
Melisa lekarska: jak suszyć i przechowywać?
Zebrane pędy zwiąż w małe pęczki i powieś liśćmi w dół w przewiewnym, ciemnym miejscu, na przykład na strychu. Możesz też rozłożyć liście cienką warstwą na papierze. Suszenie trwa zwykle kilka dni, a temperatura nie powinna przekraczać 35°C, bo wtedy olejek eteryczny ulatnia się. Dobrze wysuszone liście szeleszczą i łatwo się kruszą.
Przechowuj melisę w szczelnym słoiku lub puszce, z dala od światła i wilgoci. Najlepiej zużyć ją w ciągu roku, ponieważ z czasem traci zapach i działanie. Natomiast świeże liście możesz zamrozić w kostkach lodu, które potem dodasz do lemoniady.
Jak rozmnażać melisę?
- przez podział kępy wiosną lub wczesną jesienią, co jest najprostszym i najszybszym sposobem,
- z sadzonek pędowych, które ukorzeniają się w wodzie lub wilgotnym piasku w ciągu 2 do 3 tygodni,
- z nasion wysianych w marcu na rozsadę, ponieważ kiełkują w świetle i nie wolno ich przykrywać ziemią.
Melisa łatwo się też sama rozsiewa. Dlatego jeśli nie chcesz, żeby opanowała rabatę, przytnij ją po kwitnieniu, zanim dojrzeją nasiona.
Melisa lekarska w doniczce
Na balkonie wybierz donicę o średnicy co najmniej 25 cm, z otworami w dnie i warstwą drenażu. Wystarczy uniwersalna ziemia do ziół wymieszana z odrobiną piasku. Ponieważ w doniczce podłoże szybciej wysycha, latem podlewaj roślinę nawet codziennie. Z kolei na zimę przenieś donicę do chłodnego, jasnego pomieszczenia albo owiń ją matą i postaw przy ścianie domu.
Choroby i szkodniki melisy
Melisa rzadko choruje, jednak w wilgotne lata mogą pojawić się na liściach plamy grzybowe lub biały nalot mączniaka. Wtedy usuń porażone pędy i zadbaj o przewiew między roślinami. Ponadto młode pędy czasem atakują mszyce, które łatwo zmyć strumieniem wody. Do roślin przeznaczonych do picia nie stosuj chemicznych oprysków.
Właściwości melisy lekarskiej
Liście melisy zawierają olejek eteryczny z cytralem i cytronelalem, a także kwas rozmarynowy i flawonoidy. Według monografii Europejskiej Agencji Leków melisę tradycyjnie stosuje się:
- przy łagodnych objawach stresu i napięcia nerwowego,
- jako pomoc przy zasypianiu,
- przy łagodnych dolegliwościach trawiennych, takich jak wzdęcia i gazy.
Natomiast warto pamiętać, że to wskazania oparte na długiej tradycji stosowania, a nie na dużych badaniach klinicznych. Melisa nie zastąpi leczenia bezsenności ani zaburzeń lękowych.

Świeże liście melisy dodaje się też do lemoniad i deserów.
Melisa lekarska: jak parzyć napar?
Zalej 1 do 2 łyżeczek suszonych liści (około 1,5 do 4,5 g) szklanką wrzącej wody. Przykryj kubek spodeczkiem, żeby olejek nie uleciał, i parz przez 10 do 15 minut. Następnie przecedź. Dorośli mogą pić napar 1 do 3 razy dziennie, a na sen najlepiej wieczorem, około godziny przed snem.

Napar z melisy najlepiej pić wieczorem, przed snem.
Melisa w kuchni
Świeże liście melisy świetnie pasują do lemoniady, sałatek owocowych, deserów i ryb. Poza tym możesz z nich przygotować syrop lub dodać kilka listków do zwykłej herbaty.
Domowy syrop z melisy
Zagotuj szklankę wody z szklanką cukru, aż cukier się rozpuści. Następnie zdejmij garnek z ognia, dodaj garść świeżych liści melisy i sok z połowy cytryny. Odstaw pod przykryciem na kilka godzin, a potem przecedź do czystej butelki. Syrop przechowuj w lodówce do 2 tygodni i dodawaj do wody z lodem, herbaty lub deserów.
Melisa lekarska w mieszankach ziołowych
Melisa dobrze komponuje się z innymi ziołami o łagodnym działaniu. W aptekach dostępne są mieszanki z melisą, kozłkiem lekarskim, czyli walerianą, oraz szyszkami chmielu, które wspierają zasypianie. Z kolei z miętą i rumiankiem tworzy przyjemną herbatkę na trawienie po obfitym posiłku. Jeśli przyjmujesz leki na stałe, przed piciem takich mieszanek zapytaj farmaceutę.
Melisa na zimno i do kąpieli
Latem warto przygotować napar na zimno. Wrzuć garść świeżych liści do dzbanka z chłodną wodą, dodaj plaster cytryny i odstaw do lodówki na kilka godzin. Taki napój ma delikatny smak i dobrze gasi pragnienie. Z kolei wieczorem możesz dodać mocny napar z melisy do ciepłej kąpieli, która pomoże się zrelaksować po ciężkim dniu.
Kilka liści melisy rozłożonych w szafie lub woreczek z suszem w szufladzie odświeży też ubrania. Poza tym cytrynowy zapach jest znacznie przyjemniejszy niż chemiczne odświeżacze i nie podrażnia nosa.
Kiedy melisa lekarska może szkodzić?
- melisa może wywołać senność, dlatego po większej ilości naparu uważaj, prowadząc samochód,
- nie łącz jej bez porady lekarza z lekami nasennymi i uspokajającymi,
- w ciąży i podczas karmienia piersią zapytaj lekarza, czy możesz ją pić,
- dzieciom poniżej 12 lat podawaj melisę tylko po konsultacji z lekarzem,
- jeśli dolegliwości trwają dłużej niż 2 tygodnie, skontaktuj się z lekarzem.

Liście melisy po roztarciu pachną cytryną.
Melisa lekarska a inne zioła o cytrynowym zapachu
Melisę łatwo pomylić z innymi roślinami, które pachną cytryną. Różnią się jednak wyglądem, uprawą i zastosowaniem.
| Roślina | Wygląd | Zimowanie w Polsce | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Melisa lekarska | karbowane, jajowate liście | zimuje w gruncie | napar na sen, kuchnia |
| Werbena cytrynowa | wąskie, lancetowate liście | wymaga przezimowania w domu | herbata, desery |
| Trawa cytrynowa | długie, sztywne liście jak u trawy | wymaga przezimowania w domu | kuchnia azjatycka, napary |
| Pelargonia pachnąca | klapowane, aksamitne liście | wymaga przezimowania w domu | aromat w mieszkaniu, ciasta |
Jeśli chcesz uprawiać trawę cytrynową, zajrzyj do poradnika o wysiewie trawy cytrynowej.
Historia melisy lekarskiej
Melisę uprawiano już w starożytnej Grecji i Rzymie, głównie jako roślinę miododajną. W średniowieczu trafiła do klasztornych ogrodów w całej Europie. Szczególnie słynna stała się woda melisowa, którą od XVII wieku wytwarzali paryscy karmelici. Do dziś podobne krople z melisą można kupić w aptekach.
W polskich domach melisa przez pokolenia rosła w przydomowych ogródkach. Babcie suszyły ją na zimę i parzyły wieczorem dla całej rodziny. Natomiast świeże liście dodawano do kompotów i domowych nalewek.
Dziś melisa wraca do łask jako zioło do ogrodów przyjaznych pszczołom. Kwitnie długo i obficie, dlatego warto posadzić kilka kęp blisko warzywnika, gdzie przyciągnie owady zapylające.
Melisa lekarska: najczęstsze pytania
Czy melisę można pić codziennie?
Tak, zwykle można pić 1 do 3 filiżanek naparu dziennie. Jednak przy dłuższym stosowaniu warto zrobić przerwę i porozmawiać z lekarzem.
Czym różni się melisa od mięty?
Obie należą do tej samej rodziny, ale melisa pachnie cytryną i działa łagodnie uspokajająco. Z kolei mięta ma ostry, chłodzący aromat.
Czy melisa pomaga na sen?
Może ułatwić zasypianie przy łagodnym napięciu. Jeśli jednak problemy ze snem trwają długo, warto poszukać ich przyczyny u lekarza.
Więcej o ziołach przeczytasz w artykułach o tym, czym jest czystek i jak parzyć czystek. Z kolei w dziale babcine rady znajdziesz więcej domowych sposobów.
Czy melisę można podawać dzieciom?
Dzieciom poniżej 12 lat melisę podawaj tylko po rozmowie z lekarzem. Dotyczy to zarówno herbatek, jak i syropów z apteki.
Czy melisa obniża ciśnienie?
Nie ma na to mocnych dowodów. Jednak osoby z niskim ciśnieniem lub przyjmujące leki na nadciśnienie powinny obserwować, jak się czują po naparze.
Gdzie kupić dobrą melisę?
Suszone liście melisy kupisz w aptece i sklepie zielarskim. Wybieraj produkty z oznaczeniem rośliny leczniczej i datą ważności, bo mają sprawdzoną jakość. Herbatki w saszetkach są wygodne, jednak zwykle mają słabszy aromat.
Podsumowanie
Podsumowując, melisa lekarska to łatwe w uprawie zioło o cytrynowym zapachu. Napar z jej liści tradycyjnie pomaga przy łagodnym stresie, kłopotach z zasypianiem i wzdęciach. Warto mieć ją w ogrodzie lub na balkonie, ale stosować z umiarem i pamiętać o przeciwwskazaniach.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.















Zostaw komentarz