Dobre rady babuni

Domowe porady i sprawdzone przepisy

Zdrowie dziecka a wiek ojca: co mówią badania i jak zadbać o płodność

Ojciec klęczy przy dziecku podczas spaceru w parku.
()

Zdrowie dziecka a wiek ojca to temat, o którym mówi się znacznie rzadziej niż o wieku matki. Tymczasem badania pokazują, że wiek mężczyzny również ma znaczenie, zarówno dla płodności pary, jak i dla zdrowia potomstwa. Nie oznacza to jednak, że starsi ojcowie nie mogą mieć zdrowych dzieci. W tym artykule wyjaśniamy, co dzieje się z nasieniem z wiekiem, jakie ryzyka opisują naukowcy, jak duże one są i co mężczyzna może zrobić, żeby zadbać o zdrowie przyszłego dziecka.

Zdrowie dziecka a wiek ojca, dłoń dorosłego trzyma małą dłoń dziecka

Zdrowy styl życia ojca jeszcze przed poczęciem to inwestycja w zdrowie dziecka.

Zdrowie dziecka a wiek ojca: co mówią badania?

Mężczyźni wytwarzają plemniki przez całe życie. Komórki macierzyste plemników dzielą się bardzo wiele razy, a przy każdym podziale może dojść do drobnego błędu w DNA. Dlatego z wiekiem ojca rośnie liczba nowych mutacji, które dziecko dziedziczy, choć nie ma ich żaden z rodziców. Według szacunków badaczy z każdym kolejnym rokiem życia ojca przybywa średnio około dwóch takich mutacji. Większość z nich jest nieszkodliwa, ale niektóre mogą zwiększać ryzyko chorób.

Zdrowie dziecka a wiek ojca: jakie są ryzyka?

Za starszego ojca uznaje się zwykle mężczyznę po 40. roku życia. Badania wiążą późne ojcostwo z nieco większym ryzykiem:

  • zaburzeń ze spektrum autyzmu,
  • schizofrenii,
  • niektórych rzadkich chorób genetycznych, na przykład achondroplazji, czyli karłowatości chondrodystroficznej,
  • poronienia i dłuższego starania się o ciążę.

Co ważne, wzrost ryzyka jest względny, a ryzyko bezwzględne pozostaje niskie. Oznacza to, że zdecydowana większość dzieci starszych ojców rodzi się zdrowa. Na rozwój dziecka wpływa też wiele innych czynników, w tym geny obojga rodziców, przebieg ciąży i środowisko.

Zdrowie dziecka a wiek ojca: jak rozumieć ryzyko?

Wyniki badań często podaje się jako ryzyko względne, na przykład że jest ono o kilkadziesiąt procent wyższe. Brzmi to groźnie, jednak liczy się też ryzyko wyjściowe. Przykładowo achondroplazja występuje mniej więcej u jednego na kilkadziesiąt tysięcy noworodków. Nawet jeśli u starszych ojców jest kilka razy częstsza, nadal pozostaje bardzo rzadka.

Podobnie jest z autyzmem i schizofrenią. Wiek ojca to tylko jeden z wielu czynników, a znaczenie mają także geny obojga rodziców, przebieg ciąży i środowisko. Dlatego żaden lekarz nie odradza ojcostwa wyłącznie z powodu wieku.

Wiek ojca a przebieg ciąży

Część badań wiąże też starszy wiek ojca z nieco częstszym porodem przedwczesnym i niższą masą urodzeniową dziecka. Różnice są jednak niewielkie, a wyniki poszczególnych prac nie zawsze są zgodne. Znacznie większe znaczenie dla przebiegu ciąży ma zdrowie matki, regularne wizyty u lekarza i unikanie używek przez oboje rodziców.

Wiek ojca a płodność

Z wiekiem u mężczyzn stopniowo spada objętość nasienia, ruchliwość plemników i ich jakość. Z tego powodu para, w której mężczyzna jest starszy, może dłużej starać się o dziecko. Płodność mężczyzny nie kończy się jednak nagle, tak jak u kobiet w okresie menopauzy, tylko obniża się powoli.

Badanie nasienia: co ocenia?

Podstawowym badaniem płodności mężczyzny jest seminogram. Laboratorium ocenia w nim między innymi:

  • objętość nasienia i jego odczyn,
  • liczbę plemników w mililitrze i w całym ejakulacie,
  • ruchliwość plemników, czyli odsetek tych, które poruszają się do przodu,
  • budowę plemników, nazywaną morfologią,
  • obecność leukocytów, które mogą świadczyć o stanie zapalnym.

Przed badaniem zwykle zaleca się od 2 do 7 dni wstrzemięźliwości seksualnej. Ponieważ wyniki mogą się różnić w czasie, przy nieprawidłowościach lekarz często zleca powtórzenie badania po kilku tygodniach.

Zdrowie dziecka a wiek ojca i matki

Wiek ojca nie działa w oderwaniu od wieku matki. Często starsi ojcowie mają też starsze partnerki, dlatego badacze uwzględniają oba czynniki. Więcej o tym, jak wiek kobiety wpływa na zdrowie dziecka, przeczytasz w artykule ryzyko wad genetycznych a wiek matki.

Zdrowie dziecka a wiek ojca: co może zrobić przyszły tata?

Plemniki powstają przez około 2 do 3 miesięcy. Dlatego zmiany stylu życia warto wprowadzić co najmniej kilka miesięcy przed planowanym poczęciem:

  1. Rzuć palenie i ogranicz alkohol.
  2. Zadbaj o prawidłową masę ciała.
  3. Jedz dużo warzyw, owoców i pełnoziarnistych produktów.
  4. Ruszaj się regularnie, ale unikaj przegrzewania jąder, na przykład częstej sauny czy laptopa na kolanach.
  5. Ogranicz kontakt z substancjami toksycznymi w pracy.
  6. Skonsultuj z lekarzem przyjmowane leki i suplementy, zwłaszcza sterydy anaboliczne.

Pomysły na zdrowy jadłospis znajdziesz w artykule zdrowe odżywianie, a na bezpieczny ruch w poradniku jak zacząć ćwiczyć po długiej przerwie.

Dieta przyszłego taty

Na jakość nasienia wpływa także to, co mężczyzna je. Warto, żeby w diecie regularnie pojawiały się warzywa, owoce, orzechy, pestki dyni, ryby morskie i pełnoziarniste produkty. Dostarczają one między innymi cynku, selenu, kwasu foliowego i kwasów omega-3. Natomiast duże ilości alkoholu, wysoko przetworzonej żywności i słodkich napojów mogą jakość nasienia obniżać. Suplementy przyjmuj tylko po rozmowie z lekarzem, bo ich nadmiar też może szkodzić.

Sen i stres

Przewlekły stres i niedobór snu zaburzają gospodarkę hormonalną, w tym wytwarzanie testosteronu. Dlatego przyszły tata powinien zadbać o 7 do 9 godzin snu i znaleźć sposób na odreagowanie napięcia, na przykład ruch na świeżym powietrzu.

Praca i środowisko

Na jakość nasienia mogą wpływać także warunki pracy. Szczególnie niekorzystne są długotrwały kontakt z pestycydami, rozpuszczalnikami, farbami i metalami ciężkimi oraz praca w wysokiej temperaturze. Dotyczy to na przykład piekarzy, hutników czy kierowców zawodowych, którzy wiele godzin siedzą. W takiej sytuacji warto stosować środki ochrony osobistej i robić przerwy na ruch. O zagrożeniach w pracy można też porozmawiać z lekarzem medycyny pracy.

Kiedy widać efekty zmian?

Ponieważ dojrzewanie plemników trwa około 3 miesięcy, poprawy wyników badania nasienia nie należy oczekiwać wcześniej. Dlatego kontrolne badanie najlepiej wykonać po mniej więcej 3 do 4 miesiącach zmiany stylu życia.

Kiedy warto zgłosić się do lekarza?

Jeśli para stara się o dziecko ponad rok bez skutku, a gdy kobieta ma ponad 35 lat już po pół roku, warto zgłosić się na badania. U mężczyzny podstawą jest badanie nasienia. Z kolei przy chorobach genetycznych w rodzinie warto skorzystać z poradni genetycznej jeszcze przed ciążą.

Zdrowie dziecka a wiek ojca: fakty i mity

MitFakty
Wiek ojca nie ma żadnego znaczeniaMa, choć mniejsze niż wiek matki, i dotyczy głównie nowych mutacji oraz płodności
Po 40. roku życia mężczyzna nie spłodzi zdrowego dzieckaZdecydowana większość dzieci starszych ojców jest zdrowa
Płodność mężczyzny kończy się nagleSpada stopniowo, przez wiele lat
Zdrowy styl życia nic nie zmieniaWpływa na jakość nasienia, a zmiany widać po około 3 miesiącach

Poradnia genetyczna: kiedy i jak?

Konsultację genetyczną warto rozważyć, gdy w rodzinie występowały choroby genetyczne, wady wrodzone lub niepełnosprawność intelektualna. Pomaga ona też parom po kilku poronieniach. Na wizytę zabierz informacje o chorobach krewnych i dokumentację medyczną. Lekarz genetyk oceni ryzyko i zaproponuje ewentualne badania. W Polsce na wizytę w poradni genetycznej w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie.

Starszy tata: nie tylko ryzyko

Dyskusja o wieku ojca często skupia się wyłącznie na zagrożeniach. Tymczasem starsi ojcowie mają też swoje atuty. Zwykle są bardziej stabilni finansowo i zawodowo, a decyzję o dziecku podejmują świadomie. Ponadto często mają więcej czasu i cierpliwości, co sprzyja budowaniu bliskiej więzi z dzieckiem.

Najważniejsze jest więc, aby przyszły tata, niezależnie od wieku, zadbał o swoje zdrowie. Regularne badania, aktywność fizyczna i dobra dieta pozwalają być sprawnym i obecnym rodzicem przez wiele lat.

Najczęstsze pytania: zdrowie dziecka a wiek ojca

Od jakiego wieku ojciec jest uznawany za starszego?

W badaniach najczęściej przyjmuje się granicę 40 lat, choć nie jest to granica ostra.

Czy starszy ojciec może mieć zdrowe dziecko?

Tak. Ryzyko niektórych chorób jest nieco wyższe, ale zdecydowana większość dzieci starszych ojców jest zdrowa.

Czy badania prenatalne wykrywają skutki wieku ojca?

Tylko częściowo. Standardowe badania oceniają głównie wady chromosomowe, a większość nowych mutacji związanych z wiekiem ojca nie jest w nich widoczna. Szczegóły warto omówić z lekarzem lub genetykiem.

Czy można zamrozić nasienie na przyszłość?

Tak. Kriokonserwację nasienia proponuje się na przykład przed leczeniem onkologicznym. Mężczyźni planujący późne ojcostwo mogą zapytać o nią w klinice leczenia niepłodności.

Zdrowie dziecka a wiek ojca: czy ma wpływ na zespół Downa?

W niewielkim stopniu. Ryzyko zespołu Downa jest związane przede wszystkim z wiekiem matki. Natomiast wpływ wieku ojca, jeśli w ogóle występuje, jest bardzo mały i badania nie dają tu jednoznacznej odpowiedzi. Badania prenatalne oceniają to ryzyko u każdej pary.

Czy przyszły tata powinien brać kwas foliowy?

Nie ma takiego obowiązku, jednak odpowiednia ilość folianów w diecie wspiera wytwarzanie plemników. Najlepiej dostarczać je z zielonych warzyw liściastych, roślin strączkowych i pełnych ziaren, a o suplementację zapytać lekarza.

Podsumowanie

Podsumowując, zdrowie dziecka a wiek ojca są ze sobą powiązane: z wiekiem rośnie liczba nowych mutacji w plemnikach i nieco zwiększa się ryzyko niektórych chorób, a płodność stopniowo spada. Ryzyko bezwzględne pozostaje jednak niskie. Zdrowy styl życia, wprowadzony kilka miesięcy przed poczęciem, to najlepsze, co przyszły tata może zrobić dla swojego dziecka.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani genetyka.

Źródła

Jak oceniasz ten artykuł?

Kliknij gwiazdkę, aby ocenić jakość treści.

Średnia ocena użytkowników: / 5. Liczba głosów:

Brak ocen – bądź pierwszy i oceń ten wpis!